ҚР ТЖМ әдістемесі бойынша автоматты өрт сөндіру қондырғылары мен өрт автоматикасын қабылдау: объектіні ескертусіз қалай тапсыруға болады
Қазақстанда өрт автоматикасын қабылдау екі деңгейде өтеді. Тапсырыс берушінің комиссиясы жүйелерді Өрт қауіпсіздігі қағидаларының 5-қосымшасындағы нысан бойынша актімен қабылдайды. Адамдар жаппай болатын объектілер мен биіктігі 28 м-ден асатын ғимараттар үшін тапсырыс беруші қосымша өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестік туралы ТЖМ қорытындысын алады. Объектіні ескертусіз тапсыру үшін инспектордың бағытын алдын ала өту керек: құжаттар, жобаға сәйкестік және жүйелердің кешенді жұмысы.
Өрт автоматикасын қабылдау қазір қалай жүргізіледі?
Инспектордың тексеру бағыты ҚР ТЖМ Өртке қарсы қызмет комитетінің өрт автоматикасы қондырғыларын қабылдау жөніндегі әдістемелік ұсынымдарында сипатталған. Олар инспекторға арналып жазылғандықтан, объектіні тапсыратындар үшін де пайдалы дайындық құралы. Төменде әдістеме қолданыстағы актілермен біріктірілген: Өрт қауіпсіздігі қағидалары (ҚР ТЖМ-нің № 55 бұйрығы), «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» техникалық регламенті (№ 405 бұйрық) және 2026 жылғы 1 ақпаннан бастап қолданылатын объектінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытынды беру тәртібі.
Бірінші деңгей: тапсырыс берушінің комиссиясының жүйелерді қабылдауы
Монтаждан кейін іске қосу-баптау жүргізіледі: жеке сынау және кешенді баптау (№ 405 ТР-ның 215–216-тармақтары). Одан кейін гидравликалық және электрлік сынақтармен, оның ішінде герметикалық пен суару қарқындылығын тексерумен техникалық куәландыру өтеді (218-тармақ). Нәтиже ӨҚЕ-нің 5-қосымшасындағы нысан бойынша пайдалануға қабылдау актісімен рәсімделеді. Комиссияны тапсырыс беруші немесе бас мердігер өкілі басқарады, оған монтаждау және іске қосу-баптау ұйымдары кіреді. Жүйе кешенді сынау нәтижелері мен жұмыс сапасын бағалау негізінде қабылданады.
Екінші деңгей: объектіні пайдалануға беруге дейінгі ТЖМ қорытындысы
«Азаматтық қорғау туралы» заңның 66-2-бабы бойынша тапсырыс беруші объектінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытындыны объектілердің екі түрін қабылдау және пайдалануға беруге дейін алуға міндетті:
- Адамдар жаппай болатын объектілер (заңның 1-бабы): 100 және одан көп адамға арналған сауда, қоғамдық тамақтану, тұрмыстық қызмет көрсету, спорт, ойын-сауық, мәдени-ағарту мекемелері, вокзалдар мен діни ғимараттар; 25 және одан көп адамға арналған денсаулық сақтау, білім беру объектілері және қонақүйлер;
- Биіктігі 28 м-ден асатын ғимараттар.
Өтініш «Е-лицензиялау» арқылы беріледі. Қызмет көрсету мерзімі — 15 жұмыс күні, қызмет тегін (ҚР ТЖМ-нің № 359 бұйрығымен бекітілген қағидалар). Төтенше жағдайлар департаменті объектіні өрт-техникалық тексеруден өткізіп, қорытынды берілген күні оның көшірмесін сәулет-құрылыс бақылау органына жібереді. Қағидалардағы бас тартудың бірінші негізі — орындалған жұмыстардың бекітілген жобаға сәйкес келмеуі. Бас тартудан бұрын тапсырыс беруші өз ұстанымын білдіру үшін тыңдауға шақырылуы тиіс.
Басқа объектілерге инспектор пайдалану кезіндегі тексеруге кейінірек келеді. Тексеру логикасы бірдей болғандықтан, дайындық та сондай болуы керек.
Әдістемелік ұсынымдарды қалай қолдану керек
Әдістеме нормативтік құқықтық акт емес және оның кейбір нормалары ауыстырылған. Тексеру логикасы пайдалы болып қала береді, бірақ қабылдау кезінде қолданыстағы актілерге сүйену керек.
| Әдістемеде | Қазір қолданылатын талаптар |
|---|---|
| ҚР ҚНжЕ 2.02-15-2003, ҚР ҚН 2.02-11 | ҚР ҚН 2.02-02-2023 «Ғимараттар мен құрылыстардың өрт автоматикасы» (ӨҚЕ-нің 62-тармағы) |
| «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» ТР, ҚР Үкіметінің № 14 қаулысы (2009); № 796 ТР (2008) | «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» ТР, ҚР ТЖМ-нің № 405 бұйрығы |
| Жабдықты қолдану мүмкіндігі туралы ТЖМ қорытындысы, өрт техникасы тізілімі | ЕАЭО ТР 043/2017 талаптарына сәйкестік, сертификаттар мен паспорттар (№ 405 ТР-ның 209–210-тармақтары) |
| Монтаж жұмыстарын рәсімдеу көрсетілмеген | ҚР ҚН 1.03-00-2022 (ӨҚЕ-нің 77-тармағы, № 405 ТР-ның 214-тармағы) |
| Тапсырыс берушінің өтініші бойынша инспектордың комиссияға қатысуы | Тапсырыс берушінің комиссиясы және адамдар жаппай болатын әрі биік объектілер үшін ТЖМ қорытындысы |
Әдістемедегі сандық өлшемдерді — кідірістерді, қорларды және отқа төзімділік шектерін — қолданыстағы ҚР ҚН 2.02-02-2023 және жобаңыз негізделген стандарттау құжаттарымен салыстырыңыз.
Өрт автоматикасы жүйелерін тапсыру қандай кезеңдерден тұрады?
Тапсыру бес кезеңнен тұрады. Одан кейін адамдар жаппай болатын және биік объектілерге ТЖМ қорытындысы қажет.
- 01
Монтаждау
Жоба және жұмыстарды орындау жобасы бойынша (№ 405 ТР-ның 208-тармағы).
- 02
Іске қосу-баптау
Жеке сынау және кешенді баптау (№ 405 ТР-ның 215–216-тармақтары).
- 03
Сынақтар
Техникалық куәландыру кезіндегі гидравликалық және электрлік сынақтар (№ 405 ТР-ның 218-тармағы).
- 04
Алдын ала қабылдау тексеруі
Комиссия келмей тұрып ТЖМ әдістемесі бойынша өз тексеруіңіз.
- 05
Жүйелерді қабылдау актісі
Тапсырыс берушінің комиссиясы ӨҚЕ-нің 5-қосымшасындағы нысан бойынша акт жасайды. Адамдар жаппай болатын объектілер мен биіктігі 28 м-ден асатын ғимараттар үшін кейін «Е-лицензиялау» арқылы тексерумен бірге 15 жұмыс күні ішінде ТЖМ қорытындысы қажет. Ол объектіні қабылдауға дейін алынуы тиіс («Азаматтық қорғау туралы» заңның 66-2-бабы).
Қабылдау үшін қандай құжаттар қажет?
Инспектор жабдықтан емес, құжаттардан бастайды. Әдістеменің 1.7-тармағы бойынша жобалық құжаттарда бұзушылықтар болса, ол кемшіліктер хаттамасын жасап, жүйені әрі қарай тексермейді. Толық әрі дұрыс реттелген құжаттар жиынтығы — сәтті қабылдаудың бірінші шарты.
Жоба
| Құжат | Неге назар аударады | Негізі |
|---|---|---|
| Жүйелердің бекітілген жобалық және жұмыс құжаттамасы | Жобалаушының лицензиясы; «Жалпы деректер» парақтарындағы бас жоба инженерінің нормаларға сәйкестік жазбасы; мұрағат нөмірі | Әдістеменің 1.6-тармағы, ӨҚЕ-нің 70-тармағы |
| Сараптаманың оң қорытындысы | Сараптамадан өткен жоба редакциясы бойынша монтаж жасалған | Әдістеменің 1.6-тармағы, № 359 қағидалар |
| Нормалардан ауытқуларды келісу, арнайы техникалық шарттар | Әр ауытқу бойынша келісім | Әдістеменің 1.6-тармағы |
Атқарушылық және қабылдау-тапсыру құжаттамасы
| Құжат | Неге назар аударады | Негізі |
|---|---|---|
| Өрт автоматикасын монтаждау, баптау және техникалық қызмет көрсетуге ТЖМ рұқсаты | Актілерде көрсетілген ұйымға берілген және жарамды | ӨҚЕ-нің 63-1-тармағы, Заңның 66-3-бабы |
| Жасырын жұмыстар актілері, атқарушылық сызбалар және жұмыс журналы | ҚР ҚН 1.03-00-2022 бойынша рәсімдеу | 70-тармақ, ӨҚЕ-нің 77-тармағы, ТР-ның 214-тармағы |
| Оқшаулау мен шлейф кедергісін өлшеу хаттамалары | Инспектор нәтижелерін қарайды | Әдістеменің 6.2-тармағы, ӨҚЕ-нің 70-тармағы |
| Құбырларды гидравликалық сынау және арматураны тексеру актілері | Герметикалығы, суару қарқындылығы және арматура таңбаламасы | 213-тармақ, ТР-ның 218-тармағы |
| Жеке және кешенді сынау актілері, іске қосу-баптау құжаттары | Баптау қабылдауға дейін аяқталған | ТР-ның 215–216-тармақтары |
| Пайдалануға қабылдау актісі және орнатылған жабдық тізімдемесі | ӨҚЕ-нің 5 және 6-қосымшаларындағы нысандар, зауыттық нөмірлер нақты жабдықпен сәйкес | ӨҚЕ-нің 70-тармағы |
Жабдықтар мен материалдар
| Құжат | Неге назар аударады | Негізі |
|---|---|---|
| ЕАЭО ТР 043/2017 сәйкестік сертификаттары, паспорттар және нұсқаулықтар | Жабдық жоба спецификациясына сәйкес келеді | ТР-ның 209–210-тармақтары |
| Конструкциялардың отқа төзімділік шегі және материалдардың өрт қауіптілігі туралы құжаттар | ТЖМ қорытындысына арналған құжаттар пакетіне кіреді | ТР-ның 292-тармағы, № 359 қағидалар |
| Баллондарды куәландыру құжаттары және толтыру паспорттары | Монтаж кезінде мерзімі өтпеген | 70-тармақ, ӨҚЕ-нің 76-тармағы, ТР-ның 212-тармағы |
| Бір айлық сынақ пайдалану актісі (аэрозольді қондырғылар үшін) | Жалған іске қосылулар мен ақаулар жоқ | Әдістеменің 4.1–4.3-тармақтары |
Газды өрт сөндіруде модуль баллондары монтажға дейін куәландырылады; куәландыру мерзімі өткен модуль қабылданбайды (ТР-ның 212-тармағы). FireStop модульдерін куәландыру тәртібі мына бетте берілген: «Техникалық куәландыру және толтыру».
Тапсырыс берушіге арналған пайдалану құжаттары
- Пайдалану нұсқаулығы және кезекші қызметкерлердің лауазымдық нұсқаулықтары;
- Рұқсаты бар ұйыммен техникалық қызмет көрсету шарты;
- Техникалық қызмет көрсету жоспар-кестесі мен регламенті;
- ӨҚЕ-нің 4-қосымшасындағы нысан бойынша пайдалану журналы;
- Жүйелерді пайдалануға жауапты тұлғаны тағайындау туралы бұйрық (ӨҚЕ-нің 64-тармағы).
Құжаттар жиынтығының құрамын ӨҚЕ-нің 70-тармағы белгілейді. Оны тапсырыс берушіге дайын күйінде беріңіз: жетіспейтін құжатты инспектор бірден байқайды, ал тапсырыс беруші оны кім дайындағанын есте сақтайды.
Комиссия объектіде нені тексереді?
Барлық жүйе түрлері бір бағытпен тексеріледі: станция немесе орталық жабдық, кезекші қызметкерлер бөлмесі, қорғалатын үй-жайлар, электрлік басқару және іске қосу сынақтары. Қабылдауға дейін бұл бағытты рулеткамен, қолшаммен және жобамен өзіңіз өтіңіз: әдістеменің 1.4-тармағы инспекторға да осы құралдарды ұсынады.
Автоматты өрт дабылы (әдістеменің 6-бөлімі)
| Нені тексереді | Қалай дайындалу керек |
|---|---|
| Хабарлағыштардың орналасуы мен бағыты, аспалы төбе артындағы хабарлағыштар | Үй-жайларды жоспармен аралап шығу; әрлеушілер хабарлағыштарды ауыстырмағанына немесе жаппағанына көз жеткізу; төбедегі люктерді ашу |
| Хабарлағыштардың тазалығы және механикалық зақымданудан қорғалуы | Әрлеуден кейін қорғаныс қақпақтарын алу, шаң басқан хабарлағыштарды тазалау немесе ауыстыру |
| Шлейфтерді төсеу және электрлік кедергілерден қорғау | Трассалардың атқарушылық сызбалары, кабельдер мен қораптардың таңбаламасы |
| Кезекші қызметкерлер бөлмесіндегі өрт дабылын қабылдау-бақылау аспабы | Сол жерде «101» және «112» тақтайшалары бар телефон және кілттер жиынтығы болуы тиіс (ӨҚЕ-нің 10-тармағы). Кілттерге белгі жапсырған ыңғайлы |
| Шлейфтер мен басқару желілері үзілгенде немесе қысқа тұйықталғанда «Ақау» сигналы | Әр шлейфті желінің соңында алдын ала тексеру |
| Шлейфтің бүкіл ұзындығында сынақ құрылғысынан «Өрт» сигналы | Түтін мен жылуды имитациялау құрылғыларын, штанга мен басқышты дайындау |
| Екі хабарлағыштан түтін шығару, желдету, хабарлау және лифтілерге басқару сигналдары | Әр аймақта тексерілген «аймақ, шарт, командалар» логика кестесі |
| Пломбалауға жататын тораптардағы пломбалар | Соңғы баптаудан кейін пломбалау |
Сумен және көбікпен өрт сөндіру (әдістеменің 2-бөлімі)
- Сорғы бөлмесі: Сыртқа немесе сыртқа шығатын баспалдақ торына шығу, өртке қарсы бөлектеу, өрт постымен телефон байланысы, «Сорғы станциясы» жарық таблосы, жылжымалы техниканы қосуға арналған келтеқұбырлар, сорғыларды қолмен өшіру және жобаға сай резервуар көлемі.
- Сорғы бөлмесіндегі және посттағы сигналдар: Негізгі және резервтік кірістердегі кернеу, автоматты іске қосуды бұғаттау, резервуар мен шұңқырдағы авариялық деңгей, бағыттар бойынша іске қосылу және электржетекті ысырмалар ақауы.
- Басқару тораптары: Қызыл түске боялған; әрқайсысында торап пен бағыт нөмірі, қорғалатын үй-жай, су шашыратқыштардың түрі мен саны, құбырлық қосылу сызбасы және іске қосу тәсілі көрсетілген тақтайша бар.
- Үй-жайлар: Су шашыратқыштар жоба және суару картасы бойынша орналасқан, бір үй-жайдағы шығару тесігінің диаметрі бірдей, қорғаныс торлары мен құбыр бекітпелері сенімді, ағып кету жоқ.
- Қорлар: Су шашыратқыштар қоры орнатылғандардың кемінде 10%-ын, көбік түзгіш қоры екі еселенген мөлшерді құрайды.
- Сынақтар: Түсіру құбырындағы кранды ашу және ең жоғары әрі алыс нүктедегі су шашыратқыштың іске қосылуын имитациялау. Спринклер желісінде өрт крандары болса, гидравликалық тұрғыдан ең қолайсыз кранды ашып, тұтас ағынды өлшеу. Импульстік құрылғы электрконтактілі манометр арқылы қысымның 0,05 МПа төмендеуін имитациялаумен тексеріледі.
- Электрлік басқару: Негізгі сорғыны автоматты іске қосу, ол істен шыққанда резервтік сорғыны іске қосу, ысырмаларды басқару және басқару тізбектерінің резервтік қуатын автоматты қосу.
Газды, аэрозольді және ұнтақты өрт сөндіру (әдістеменің 3–5-бөлімдері)
Бұл үш түр бір логикамен тексеріледі: адамдар шығып үлгеруі, желдету тоқтауы және есік ашық кезде автоматика өшірілуі тиіс. ТЖМ әдістемесіндегі негізгі параметрлер:
| Параметр | Газ | Аэрозоль | Ұнтақ |
|---|---|---|---|
| Хабарлаудан кейінгі шығару кідірісі | Кемінде 10 секунд | Кемінде 30 секунд | Кемінде 10 секунд |
| Желдету жапқыштарының жабылуы | Эвакуация уақытынан аспайды | 30 секундтан аспайды | Ұнтақ шығарылғанға дейін |
| Ішкі / кіреберістегі табло | «Газ — шығыңыз!» / «Газ — кіруге болмайды!» | «Аэрозоль — шығыңыз!» / «Аэрозоль — кіруге болмайды!» | «Ұнтақ — кіруге болмайды!» |
| Резерв | Өрт сөндіргіш заттың 100% резерві | Генераторлардың 100% резерві | Модульдер мен ұнтақтың 100% резерві |
| Қосымша тексерулер | Салмақты немесе қысымды бақылау, баллондарды куәландыру | Жалған іске қосылусыз бір айлық сынақ пайдалану, генераторлар жанындағы қорғаныс экрандары | Аспаптардағы үй-жайлар мен хабарлағыштар саны көрсетілген тақтайшалар |
Қолданыстағы ҚР ҚН 2.02-02-2023 бойынша газды жүйелерде желдетуді өшіру уақыты эвакуация уақытынан аспауы тиіс (9.3.9-тармақ), ал өрт сөндіргіш зат қоры кез келген қорғалатын үй-жайдағы қондырғыны қалпына келтіруге жеткілікті болуы керек (9.1.18-тармақ). Аэрозольді және ұнтақты қондырғылар үшін норма 100% қорды тікелей талап етеді (11.1.11 және 10.1.6-тармақтар). Тапсырыс берушінің үй-жайды дайындауы мына мақалада қарастырылған: «Газды өрт сөндіру жүйесі бар үй-жайға қойылатын талаптар», ал газ қоры мен резерві туралы мына мақаладан оқыңыз: «Газды өрт сөндіргіш зат қоры мен резерві».
Үш түрі үшін де «Автоматика өшірілген» таблосын, есік датчиктері мен есік жапқыштарды, бөгде адамдардан қорғалған автоматты іске қосуды қалпына келтіру құрылғыларын, қашықтан іске қосуды, резервтік қуатты, іске қосу тізбектерінің үзілуін бақылауды және өрт постына берілетін сигналдарды тексереді. А және Б санатындағы үй-жайларда жарылыстан қорғалған жабдық қажет. Аэрозольді жүйелер үшін қорғалатын үй-жай қызметкерлеріне нұсқаулық керек.
Байланысты жүйелер және кешенді жұмыс
Әдістеменің 2.14-тармағы бойынша инженерлік жабдықты басқаратын жүйе кешенді тексеріледі: инспектор аспаптағы сигналды ғана емес, атқарушы құрылғылардың нақты іске қосылуын көруі тиіс. Сонымен бірге № 405 ТР мен ӨҚЕ талаптары тексеріледі:
- Түтін шығару автоматты және қашықтан қолмен іске қосылады (ТР-ның 139-тармағы), қолмен іске қосу элементтері жабдық жанында, өрт шкафтарында немесе шығу жолдары мен постта орналасады (148-тармақ);
- Түтін шығару қосылғанда жалпы алмасу желдетуі мен ауа баптау өшіріледі (149-тармақ);
- Өрт болған үй-жайда газды, ұнтақты және аэрозольді өрт сөндіру түтінге қарсы желдетумен бір уақытта жұмыс істемейді (150-тармақ);
- Өрт туралы хабарлау және эвакуацияны басқару жүйесі өрт постынан іске қосылады (138-тармақ), хабарлау тәсілі 136-тармақ бойынша таңдалады;
- Лифтілер негізгі отырғызу қабатына түсіп, қуаттан ажыратылады, эскалаторлар тоқтайды (ӨҚЕ-нің 41–42-тармақтары);
- Эвакуациялық жарық автоматты қосылады, «Шығу» белгілері жанады (ӨҚЕ-нің 35-тармағы).
Қабылдау кезінде қандай ескертулер жиі кездеседі?
Ескертулердің көбі монтаж сапасынан емес, нақты жағдай мен құжаттардың сәйкес келмеуінен немесе жүйелер арасындағы байланыстың тексерілмеуінен туындайды.
| Ескерту | Неліктен туындайды | Қалай алдын алуға болады |
|---|---|---|
| Монтаж жобаға сәйкес емес | Жобаға өзгеріс енгізбей жабдық немесе трассалар нақты жағдайға қарай ауыстырылған | Әр ауыстыруды қабылдауға дейін жобалаушы арқылы рәсімдеу; жобаға сәйкес келмеу — ТЖМ қорытындысын беруден бас тартудың бірінші негізі |
| Сертификат басқа модельге берілген немесе мерзімі өткен | Құжаттар соңғы күні жиналған | Сатып алу кезінен бастап спецификация бойынша сертификаттар тізілімін жүргізу |
| Хабарлағыштар жабылған, орны ауыстырылған немесе шаң басқан | Әрлеу мен жарықтандыру өрт дабылынан кейін орнатылған | Әрлеу аяқталғаннан кейінгі соңғы тексеру, төбе артындағы кеңістікті тексеру |
| Сигнал бар, бірақ жабдық іске қосылмайды | Желдетуді, клапандар мен лифтілерді әртүрлі мердігерлер баптаған | Барлық байланысты мердігерлермен бірлескен кешенді сынау және әр аймаққа хаттама |
| Шлейф соңындағы үзілу немесе қысқа тұйықталу «Ақау» сигналын бермейді | Желінің соңғы элементі жоқ немесе дұрыс жерде емес | Әр шлейфті желінің соңында үзілуге және қысқа тұйықталуға тексеру |
| Резервтік қуат көзі жұмыс істемейді | Аккумуляторлар разрядталған, резервті автоматты қосу тексерілмеген | Қабылдауға 2–3 күн қалғанда негізгі қуат көзін ажыратып сынау |
| Таблолар, тақтайшалар, бояу, пломбалар немесе белгілер жоқ | «Ұсақ-түйек» соңына қалдырылған | Оларды жұмыс спецификациясына қосу; қолмен іске қосу құрылғылары мен өрт шкафтарының есіктерін пломбалау (ӨҚЕ-нің 56-тармағы) |
| Резервтік қор толық емес | Қор сметаға енгізілмеген | Су шашыратқыштардың кемінде 10% қоры, өрт сөндіргіш заттың, генераторлар мен модульдердің 100% қоры объектіде құжаттарымен бар |
| Өртке қарсы бөгеттер арқылы кабельдер мен құбырлардың өту орындары бітелмеген | Өтпелерді бітеуді ешкім өз жұмысы деп санамаған | Қажетті отқа төзімділік шегі бар жанбайтын материалдармен бітеу (ӨҚЕ-нің 23-тармағы) |
| Кезекші сигнал түскенде не істеу керегін білмейді | Тапсырыс берушінің қызметкерлері оқытылмаған | Кезекші қызметкерлерді оқыту және нұсқама беру (ӨҚЕ-нің 65-тармағы), нұсқаманы 4-қосымша бойынша журналға жазу |
| Монтажшыда немесе қосалқы мердігерде рұқсат жоқ | Жұмыстар қосалқы мердігерге берілген | Жұмысқа жіберуге дейін рұқсатты тексеру (ӨҚЕ-нің 63-1-тармағы) |
Жүйені комиссияға қалай көрсету керек?
Сәтті тапсыру — алдын ала жоспарланған көрсету: инспектор үйреншікті бағытпен жүреді, ал сіз оның келесі сұрағына дайын боласыз. Комиссия жүйенің жобаға сай жасалғанын, кешенді жұмыс істейтінін және тапсырыс берушінің қызметкерлері пайдалануға дайын екенін көруі керек.
Көрсету сценарийі
- 5–10 минуттық кіріспе. Қандай жүйелер орнатылғанын, аймақтар санын, өрт постының орнын, монтаж бен баптауды кім жасағанын және кім қызмет көрсететінін түсіндіріңіз. Жабдықты жарнамалаудың қажеті жоқ.
- Үстелге бір парақ. Жүйелердің құрылымдық сызбасы және басқару логикасы кестесі: аймақ, іске қосылу шарты, командалар (хабарлау, түтін шығару, ауа қысымын арттыру, желдету, лифтілер, өрт сөндіру және кіруді бақылау).
- Тексеру ретімен мазмұны берілген құжаттар папкасы: Жоба мен сараптама, монтажшы рұқсаты, атқарушылық құжаттар, өлшеулер мен сынақтар, сертификаттар және пайдалану құжаттары. Тексеруге жобаның екінші данасы алынады.
- Әдістемедегі бағыт бойынша тексеру: Станция, пост және қорғалатын үй-жайлар. Барлық бөлмелер ашық, таңбаланған кілттер, баспалдақ пен қолшам дайын, төбедегі люктер қолжетімді.
- «N аймағындағы өртті» көрсету. Екі хабарлағышты имитациялау құрылғысымен іске қосу: посттағы сигнал, хабарлау, түтін шығару және ауа қысымын арттыру, желдетуді өшіру, лифтілердің негізгі қабатқа түсуі және есіктердің бұғаттан босатылуы. Әр нүктеде рациясы бар қызметкер іске қосылғанын растайды.
- Ақаулар. Шлейф соңындағы үзілу мен қысқа тұйықталуды, негізгі қуатты ажыратуды және іске қосу тізбегінің үзілуін көрсетіңіз. Инспектор жүйенің өз ақаулары туралы хабарлайтынын көреді.
- Тапсырыс берушінің кезекші қызметкерлері аспаппен жұмыс істеуді өздері көрсетеді: Сигналды қабылдау, хабарлауды іске қосу және 101 нөміріне қоңырау шалу. Бұл — пайдалануға дайындықтың ең жақсы дәлелі.
- Қорытынды. Тексерілгендерді қысқаша атап, пайдалану құжаттарының жиынтығын тапсырыс берушіге беріңіз.
Қабылдау кезіндегі әрекеттер
- Өзіңіз тексергенді ғана көрсетіңіз. Инспектор алдында дайындықсыз әрекет ету негізсіз бас тартуға әкелуі мүмкін.
- Сұрақтарға «әрқашан осылай істейміз» деп емес, жоба парағы мен тиісті норма тармағын көрсетіп жауап беріңіз.
- Адамдардың қауіпсіздігі туралы айтыңыз: хабарлау қанша секундта іске қосылады, эвакуация жолдары қалай қорғалған. № 405 ТР-ның 132-тармағы бойынша жүйенің міндеті — өрттің қауіпті факторлары шекті деңгейге жеткенше адамдардың эвакуациялануына мүмкіндік беру.
- Орнында дауласпаңыз. Ескертуді қабылдағанда оны түзету мерзімін бірден айтыңыз. Келіспесеңіз, сілтемелері бар жазбаша ұстаным дайындаңыз: ТЖМ қорытындысын беру рәсімінде тыңдау және сотқа дейінгі шағымдану қарастырылған.
- Орындаушы атынан жобаны және баптауды білетін бір инженер сөйлейді. Монтажшылар өз орындарында жұмыс істеп, инспектормен дауласпайды.
Қабылдауға дайындықты тексеру тізімі
2–3 апта бұрын
- Атқарушылық құжаттар нақты жағдаймен салыстырылған, барлық ауыстырулар жобалаушымен келісілген
- Спецификацияның әр позициясы бойынша сертификаттар мен паспорттар жиналған
- Монтажшы мен барлық қосалқы мердігерлердің ТЖМ рұқсаттары: көшірмелері папкада
- Оқшаулау мен шлейф кедергісін өлшеу және гидравликалық сынақтар: хаттамаларға қол қойылған
- Аэрозольді қондырғылардың бір айлық сынақ пайдалануы жүріп жатыр, журнал жүргізіледі
- Адамдар жаппай болатын объектілер мен биіктігі 28 м-ден асатын ғимараттар үшін тапсырыс беруші 15 жұмыс күнін ескеріп қорытындыға өтінім берген
Бір апта бұрын
- Әр аймақта барлық байланысты жүйелермен кешенді сынау
- Әр шлейф соңындағы үзілу мен қысқа тұйықталу және негізгі қуат көзін ажырату тексерілген
- Шығару кідірістері мен жапқыштардың жабылу уақыты секундомермен өлшенген
- Су шашыратқыштар, өрт сөндіргіш зат, генераторлар мен модульдер қоры объектіде бар
- Таблолар, тораптар мен аспаптардағы тақтайшалар, бояу, қауіпсіздік белгілері және пломбалар орнында
- Өртке қарсы бөгеттердегі өтпелер бітелген
- Кезекші қызметкерлерге нұсқама берілген және журналға жазылған
Қабылдау күні
- Мазмұны бар құжаттар папкасы және сызба мен басқару логикасы кестесі берілген парақ
- Имитациялау құрылғылары, штанга, баспалдақ, рациялар, секундомер және қолшам
- Постта, желдету камерасында, сорғы бөлмесінде және лифт холында қызметкерлер бар
- Бөлмелер ашық, кезекшіде таңбаланған кілттер бар
- Қабылдау актісі (5-қосымша) мен жабдық тізімдемесі (6-қосымша) нысандары алдын ала дайындалған
Газды өрт сөндіру жүйесін монтаждау, іске қосу-баптау және комиссияға тапсыру жұмыстарын орындайтын біздің монтаж командасы. Газды өрт сөндіру жүйесіне қатысты нормалар мына мақалада жинақталған: «Қазақстандағы газды өрт сөндіру нормалары».
Жиі қойылатын сұрақтар
Автоматты өрт сөндіру қондырғысын қабылдағанда қандай акт рәсімделеді?
Қорытынды құжат — Өрт қауіпсіздігі қағидаларының 5-қосымшасындағы нысан бойынша өрт автоматикасы жүйелерін пайдалануға қабылдау актісі (ҚР ТЖМ-нің № 55 бұйрығы). Оған 6-қосымша бойынша орнатылған жабдық тізімдемесі қоса беріледі. Бұған дейін жасырын жұмыстар, жеке және кешенді сынау, гидравликалық сынақ актілері мен өлшеу хаттамалары рәсімделеді.
Әр объектіге ТЖМ қорытындысы қажет пе?
Жоқ. Өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестік туралы қорытынды адамдар жаппай болатын объектілер мен биіктігі 28 м-ден асатын ғимараттарды пайдалануға беруге дейін міндетті («Азаматтық қорғау туралы» заңның 66-2-бабы). Басқа объектілерді тапсырыс берушінің комиссиясы қабылдайды; инспектор оларды кейін пайдалану барысында сол тәртіппен тексереді.
Өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестік туралы ТЖМ қорытындысын қанша уақыт күту керек?
Қызмет көрсету мерзімі — 15 жұмыс күні, қызмет тегін. Өтініш 2026 жылғы 1 ақпаннан бастап қолданылатын ҚР ТЖМ-нің № 359 бұйрығымен бекітілген қағидалар бойынша «Е-лицензиялау» арқылы беріледі. Осы уақытта төтенше жағдайлар департаменті объектіні өрт-техникалық тексеруден өткізеді.
Қабылдау кезінде ТЖМ әдістемелік ұсынымдарына сілтеме жасауға бола ма?
Қабылдау кезінде қолданыстағы актілерге сілтеме жасау керек: Өрт қауіпсіздігі қағидалары, № 405 техникалық регламент және ҚР ҚН 2.02-02-2023. Өртке қарсы қызмет комитетінің әдістемелік ұсынымдары нормативтік құқықтық акт емес және кейбір ауыстырылған нормаларға сілтеме жасайды, бірақ ондағы тексеру реті дайындық үшін пайдалы.
Дереккөздер
- Өрт автоматикасы қондырғыларын пайдалануға қабылдау жөніндегі әдістемелік ұсынымдар. ҚР ТЖМ Өртке қарсы қызмет комитетінің мемлекеттік өрт бақылауы және анықтау басқармасының техникалық нормалау бөлімі (нормативтік құқықтық акт емес).
- Өрт қауіпсіздігі қағидалары, ҚР ТЖМ-нің 2022 жылғы 21 ақпандағы № 55 бұйрығы: 10, 23, 35, 41–42, 56-тармақтар, 2-тарау (62–77-тармақтар), 4–6-қосымшалар.
- ҚР ТЖМ-нің 2025 жылғы 31 желтоқсандағы № 580 бұйрығы: Өрт қауіпсіздігі қағидаларының 2-тарауының жаңа редакциясы.
- «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» техникалық регламенті, ҚР ТЖМ-нің 2021 жылғы 17 тамыздағы № 405 бұйрығы: 132–152, 208–218 және 292-тармақтар.
- ҚР «Азаматтық қорғау туралы» заңы: 1-бап (5-тармақша), 66-2 және 66-3-баптар.
- Объектінің өрт қауіпсіздігі талаптарына сәйкестігі туралы қорытынды беру қағидалары, ҚР ТЖМ-нің 2025 жылғы 26 тамыздағы № 359 бұйрығы, 2026 жылғы 1 ақпаннан бастап қолданылады; ҚР ТЖМ-нің 2026 жылғы 26 наурыздағы № 126 және 2026 жылғы 19 маусымдағы № 234 бұйрықтарымен өзгертілген.
- Монтаждау ұйымдарына қойылатын рұқсат беру талаптары, ҚР ТЖМ-нің 2025 жылғы 14 тамыздағы № 322 бұйрығы.
- ҚР ҚН 2.02-02-2023 «Ғимараттар мен құрылыстардың өрт автоматикасы», ҚР ҚН 1.03-00-2022 «Құрылыс өндірісі».