Серверлік бөлменің өрт қауіпсіздігі ерекшеліктері
Серверлік бөлменің бірнеше шаршы метрінде қымбат жабдық пен компания деректері орналасады, электр желісіне тәулік бойы жүктеме түседі. Кабельдер көтеріңкі еден астында және аспалы төбе үстінде шоғырланып жатады, тіректер қызады, кондиционерлер ауа айдайды. Ішінде адамдар әдетте болмайтындықтан, өрт кеш байқалуы мүмкін.
Өрттің пайда болу себептері:
- сымдардағы, қуат көзіндегі немесе сервердегі қысқа тұйықталу;
- кондиционер істен шыққанда тіректердің қызып кетуі;
- үздіксіз қоректендіру көздерінің, аккумуляторлар мен тарату қалқандарының ақауы;
- электр жабдығын монтаждау мен қызмет көрсету қателері;
- кабельдер мен коммутациялық құрылғылардың жасырын ақаулары.
Өрттің компанияға салдары:
- деректердің жоғалуы және IT жүйелердің тоқтауы;
- серверлерді, сақтау және желілік жабдықты ауыстыру шығындары;
- сервистер қайта іске қосылғанға дейін тоқтап қалу;
- ақпараттық қауіпсіздік тәуекелдері;
- клиенттер мен серіктестердің жұмыстың неге тоқтағаны туралы сұрақтары.
Кеңседегі серверлік бөлме және деректер орталығы: екі бөлек міндет
Кеңседегі серверлік бөлме көбіне 3–15 м² болады. Модуль батареясына орын жоқ, ал жұмыс істейтін бөлмеде құбыр дәнекерлеуге рұқсат берілмейді. Мұндай бөлмелер аспалы модульдермен қорғалады: төбеге бекітіледі, құбыр тарату қажет емес, монтаждау көп уақыт алмайды.
Деректер орталығында жүздеген тірек, қуатты салқындату, ыстық және суық дәліздер бар. Ауа ағыны түтінді залға таратады, сондықтан кәдімгі нүктелік хабарлағыштар өртті кеш байқайды. Деректер орталығына құбыр желісі бар орталықтандырылған станция мен түтінді ерте анықтау жүйесі жобаланады.
Жалған іске қосылу да шығын әкеледі
Кездейсоқ газ шығару жұмысты тоқтатып, модульдерді қайта толтыруды талап етеді. Бұдан да ауыр жағдайлар болады. 2016 жылы Бухарестегі ING банкінің деректер орталығында өрт сөндіру жүйесін тексеру кезінде саптамалардан газдың қатты шуымен шығуы қатқыл дискілерді зақымдады, клиенттер бірнеше сағат карталары мен онлайн-банкін пайдалана алмады. Сондықтан серверлік бөлме жобасында тек газ массасы емес, екі хабарлағышпен іске қосу, шығару алдындағы кідіріс және шу ескерілген саптамалар қарастырылады.
Қазақстандағы серверлік бөлмені өрттен қорғаудың нормативтік талаптары
Қазақстандағы серверлік бөлмелерді өрттен қорғау туралы көптеген мәтіндер Ресей сайттарынан ресейлік нормаларымен көшірілген: СП 5.13130.2009, ГОСТ Р 53281-2009, № 123 Федералдық заң. Қазақстандағы нысан үшін сарапшы мен ТЖД инспекторы жобаны Қазақстан Республикасының құжаттарымен салыстырады.
| Құжат | Серверлік бөлме үшін онда нені қарау керек |
|---|---|
| «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» техникалық регламенті (ҚР ТЖМ 17.08.2021 жылғы № 405 бұйрығы) | Серверлік бөлме үшін мұнда төрт орын маңызды. 16-қосымша мен 44–50-тармақтар үй-жайдың санатын белгілейді. 150-тармақ газбен сөндіру мен түтінге қарсы желдетуді бір мезгілде қосуға тыйым салады, ал 135-тармақ сөндіруден кейін газды жоба бойынша шығаруды талап етеді. 210 және 212-тармақтар жабдыққа қатысты: ол ЕАЭО ТР 043/2017 талаптарына сай болуы керек, ал баллондар монтаж алдында куәландырудан өтеді. |
| СН РК 2.02-02-2023 «Ғимараттар мен құрылыстардың өрт автоматикасы» | 5-бөлім серверлік бөлмеде автоматты қондырғы болуы міндетті ме деген сұраққа жауап береді. 9-бөлім толығымен газ туралы: қондырғыны құрастыру (9.1), саптамалар (9.2), үй-жайға қойылатын талаптар (9.3), көлем бойынша жергілікті сөндіру (9.4) және басқару (9.5). |
| СП РК 2.02-102-2022 «Ғимараттар мен құрылыстардың өрт автоматикасы» | 5.4-бөлім және Г–Е қосымшалары: серверлік бөлме үшін газ массасын, коэффициенттерді және қысымды түсіру ойығын қалай есептеу керек. ФК-5-1-12 жинақтың газдар кестесінде жоқ. |
| Өрт қауіпсіздігі қағидалары (ҚР ТЖМ 21.02.2022 жылғы № 55 бұйрығы) | Серверлік бөлмені тапсыру және пайдалану кезінде қажет: 70-тармақ қабылдау актісін сипаттайды, ал 76-тармақ куәландыру мерзімі өткен баллондарды монтажға алуға тыйым салады. |
| АКТ және ақпараттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету саласындағы бірыңғай талаптар (ҚР Үкіметінің 20.12.2016 жылғы № 832 қаулысы) | Мемлекеттік органдар серверлік бөлмелері үшін. 159-тармақ: ғимараттан бөлек өрт сигнализациясы. 160-тармақ: тек газды автоматты өрт сөндіру, ұнтақ пен сұйықтық қолданылмайды, газ шығару кідірісі 30 секундтан аспайды, жүйе желдету мен жабдық қуатын өшіреді, газ сору желдетуімен шығарылады. |
| ЕАЭО ТР 043/2017 | Серверлік бөлмеге арналған модульдер мен газдың осы регламентке сәйкестік сертификаты болуы тиіс. |
| ҚР СТ 1902-2009 | Газды өрт сөндіру қондырғыларының модульдері мен батареялары: жалпы техникалық талаптар және сынақ әдістері. ГОСТ Р 53281-2009 қазақстандық баламасы. |
| ҚР СТ 1900-2009 | Газды өрт сөндіру қондырғыларының тарату құрылғылары. |
| ҚР СТ 2512-2014 | Өрт сөндіргіш газдар: қабылдау қағидалары және сынақ әдістері. |
ҚР СТ 1900-2009, 1902-2009 және 2512-2014 стандарттары ЕАЭО ТР 043/2017 стандарттар тізіміне кіреді. Ескі ҚР ҚН 2.02-11-2002 2023 жылғы 1 наурызда күшін жойды, бірақ техникалық тапсырмаларда әлі кездеседі. Осындай тапсырма алсаңыз, сараптамаға дейін сілтемені ауыстыруды сұраңыз.
Қандай ауданнан бастап серверлік бөлмені қорғау міндетті
Ресей мақалаларында 24 м² шек көрсетіледі: ол Ресейдің СП 5.13130.2009 құжатынан алынған (А қосымшасы, А.3 кестесі). Қазақстанда өрт сөндіру қондырғыларымен жабдықталатын бөлмелер тізімі ҚР ҚН 2.02-02-2023 құжатының 5-бөлімінде берілген. Құжат 11.08.2026 күнгі өзгерістермен қолданылады; бөлмеңіздің шегін осы редакциядан тексеріңіз.
Норма талабы ең төменгі деңгейді белгілейді. Кіші бөлмелердің иелері тоқтап қалу мен деректер жоғалуы жүйеден қымбатқа түссе, өз еркімен газды қорғаныс орнатады.
Серверлік бөлменің өрт қауіптілігі санаты
Серверлік бөлме В1–В4 өрт қауіптілігі санаттарына жатады. Жобалаушы нақты санатты № 405 техникалық регламенттің 16-қосымшасы бойынша бөлме учаскесінің меншікті өрт жүктемесінен есептеп, жобада көрсетеді (45-тармақ).
| Санат | Учаскедегі меншікті өрт жүктемесі, МДж/м² |
|---|---|
| В1 | 2200-ден жоғары |
| В2 | 1401-ден 2200-ге дейін |
| В3 | 181-ден 1400-ге дейін |
| В4 | 1-ден 180-ге дейін |
2026 жылдан бастап жүйені қабылдау тәртібі
2026 жылғы 1 ақпаннан бастап дайын жүйені облыстың немесе республикалық маңызы бар қаланың төтенше жағдайлар департаменті қабылдайды. Өтінім ЭЦҚ арқылы электронды түрде беріледі, оған бекітілген жоба, сараптаманың оң қорытындысы және жабдықтың сәйкестігі туралы құжаттар қоса беріледі. Мерзімі 15 жұмыс күніне дейін, ақы алынбайды. Жүйе жобаға сай монтаждалмаса немесе құжаттар дұрыс болмаса, бас тартады.
Серверлік бөлме үшін газды өрт сөндірудің артықшылықтары
- Жабдық зақымданбайды. Су мен көбік тақшаларды сулайды, ұнтақ пен аэрозоль шаң болып қонады. Газ із қалдырмайды, өрт жетпеген бөлшектер жұмысын жалғастырады.
- Өрт бірнеше секундта сөнеді. Қондырғы өрт расталғаннан кейін, бүкіл тірек емес, бір блок жанып тұрған кезде бірден газ шығарады.
- Газ бүкіл көлемді толтырады. Ол тіректердің ішіне, көтеріңкі еден астына және кабельдер өтетін аспалы төбе үстіне жетеді.
- Газ ток өткізбейді. Онымен кернеудегі жабдық сөндіріледі.
- Тоқтап қалу уақыты қысқа. Бөлме желдетілгеннен кейін серверлерді іске қосуға болады.
| Өрт сөндіру тәсілі | Жабдықта не қалады | Көлем және жасырын қуыстар | Іске қосылғаннан кейінгі серверлік бөлме |
|---|---|---|---|
| Су, көбік | су, көбік | тіректердің ішіне өтпейді | жабдықты ауыстыру қажет |
| Ұнтақ | коррозия туғызатын ұсақ шаң | нашар өтеді | ұзақ тазалау, техниканың бір бөлігін ауыстыру |
| Аэрозоль | тақшалардағы тұнба | нашар өтеді | жабдықты тазалау |
| Газ | ештеңе қалмайды | бүкіл көлемді толтырады | желдету және іске қосу |
Серверлік бөлмеге қандай газдар сәйкес келеді
Серверлік бөлмелерде көбіне хладон 227еа, хладон 125 және ФК-5-1-12 фторкетоны қолданылады. Инертті газдарға (азот, аргон, инерген) бірнеше есе көп баллон мен орын қажет. Адамдар болатын серверлік бөлмелерге көмірқышқыл газы орнатылмайды: оның өрт сөндіру концентрациясы өмірге қауіпті.
Хладон 227еа және 125
- электр жабдығын тиімді сөндіреді;
- концентрациясы төмен болғандықтан, инертті газдарға қарағанда баллон аз қажет;
- модульдер ықшам, тар техникалық бөлмеде орналастыру жеңіл;
- өртті бастапқы кезеңде бірнеше секундта сөндіреді.
Хладон 125 арзанырақ, бірақ 9,8 % жұмыс концентрациясы адамдарға арналған 7,5 % қауіпсіздік шегінен жоғары. Персонал болатын бөлмелерде ол қолданылмайды.
Фторкетон ФК-5-1-12
- озон қабатын бұзбайды;
- ток өткізбейді және электроникада коррозия туғызбайды;
- жабдық бетіне түссе де, қалдықсыз буланады;
- үш газдың ішінде адамдар үшін қауіпсіздік қоры ең үлкен: 5,4 % сөндіру концентрациясында шегі 10 %.
Алматыдағы 100 м³ серверлік бөлме үшін газдарды салыстыру
| Газ | Есептік концентрация | Адамдарға қауіпсіздік шегі (NOAEL, NFPA 2001) | Газ массасы | Модуль |
|---|---|---|---|---|
| Хладон 227еа | 7,2 % | 9,0 % | 63,8 кг | 1 × 60 л |
| Фторкетон ФК-5-1-12 | 5,4 % | 10 % | 87,7 кг | 1 × 80 л |
| Хладон 125 | 9,8 % | 7,5%, жұмыс концентрациясынан төмен | 63,9 кг | 1 × 80 л |
Есеп алдын ала жасалған. Алматы теңіз деңгейінен шамамен 850 м биіктікте орналасқан, сондықтан газ массасы ҚР ЕЖ 2.02-102-2022 Д.11 кестесі бойынша 0,90 түзетуге көбейтіледі. Нақты массаны жобалаушы сіздің серверлік бөлмеңіздің герметикалығы мен ойықтары бойынша есептейді.
ФК-5-1-12 ҚР ЕЖ 2.02-102-2022 жинағында жоқ. ҚР ҚН 2.02-02-2023 9.1.6-тармағына сәйкес оған негізделген қондырғы газ немесе қондырғы өндірушісінің құжаттамасы бойынша жобаланады. Кестеде № 2 Өзгерісімен Ресейдің СП 485 құжатындағы 5,4 % концентрациясы алынды. Жобада басқа сан тұрса, жобалаушыдан қандай құжатқа сүйенгенін сұраңыз.
Қалай таңдау керек: серверлік бөлмеде адамдар жұмыс істесе, ФК-5-1-12 фторкетонын орнатыңыз. Адамдар сирек кірсе және баға маңызды болса, хладон 227еа жарайды. Бөлме көлемі, модуль орны және газдың экологиялық қасиеттеріне тапсырыс беруші талаптары да әсер етеді.
Газды өрт сөндіру жүйесін жобалау
Жоба екі бөліктен тұрады. Технологиялық бөлік газ модульдерін, құбыр мен саптамаларды сипаттайды. Электротехникалық бөлік хабарлағыштарды, ескерту құрылғыларын, басқару аспабын және кіреберістегі жарық таблоларын сипаттайды.
Жобалаушы серверлік бөлмеге мыналарды қарастырады:
- бөлмеден бөлінбеген болса, көтеріңкі еден асты мен аспалы төбе үстіндегі көлемді ескерген газ массасын;
- теңіз деңгейінен биіктік түзетуін: Медеу мен Шымбұлақ сияқты таулы нысандарда ол газ массасын азайтады, әйтпесе артық модульдер қарастырылады;
- газ бүкіл көлемді толтыратын және шығару шуы дискілерге зиян келтірмейтін саптама орналасуын;
- түтінді ерте анықтауды: аспирациялық хабарлағыштар ауа сынамаларын түтіктермен, соның ішінде тіректердің ішінен тартады;
- екі хабарлағыш сигналымен іске қосуды және жалған дабыл кезінде іске қосуды тоқтатуға арналған кідірісті;
- серверлік бөлмеде болуы мүмкін персоналды хабардар етуді;
- газ шығаруға дейін желдету мен кондиционерлеуді өшіруді (№ 405 техникалық регламенттің 150-тармағы);
- автоматты, қашықтан және қолмен іске қосуды;
- есептелген артық қысымды босату клапанын;
- өрт сөндіруден кейін газды шығару тәртібін (сол регламенттің 135-тармағы).
Көтеріңкі еден, төбе және дәліздер
Серверлік бөлме тәжірибесі бар жобалаушылар: көтеріңкі еден немесе төбе үстіндегі кеңістік биіктігі 250 мм-ден аз болса, бөлек саптама шығармай, еден не төбені кемінде 30 % перфорациялауды ұсынады. Ыстық және суық дәліздерге де әдетте саптама шығарылмайды. Олардың көлемі залдан әлдеқайда аз, сондықтан құбыр желісін гидравликалық теңгеру қиын.
Аспалы немесе еденге орнатылатын модульдер
Шағын серверлік бөлмеге аспалы модульдер ыңғайлы: құбырсыз, жылдам және жұмысты тоқтатпай орнатылады. Үлкен бөлме немесе деректер орталығына құбыр желісі бар еденге орнатылатын модульдер қажет. Батарея көрші бөлмеге қойылып, тіректерге орын сақталады.
FireStop модульдерін Алматыда өндіреміз және жүйені нақты жабдыққа жобалаймыз, сондықтан монтаждауда қайта жасау қажет болмайды. Дайын жобаңыз басқа өндірушіге арналған болса да, газ есебін, саптамаларды, құбыр желісін және қысымды босату клапанын тегін тексереміз.
Жобалау жұмысының кезеңдері
1. Серверлік бөлмені жобалау алдындағы тексеру
- бөлмені өлшеп, тіректерді, көтеріңкі еденді, төбені және ойықтарды қараймыз;
- желдету, кондиционерлеу және электр қорегін зерттейміз;
- герметикалығын тексеріп, маңызды аймақтарды анықтаймыз.
2. Жобалау
- IT инфрақұрылымыңызды ескеріп, техникалық тапсырма дайындаймыз;
- газ массасын, гидравликаны, шығару уақытын және қысымды босату клапанын есептейміз;
- модульдерді, хабарлағыштарды және басқару аспабын таңдап, АГСК кодтары бар спецификация дайындаймыз;
- газ бен жабдық орналасуын IT мамандарыңызбен келісеміз.
3. Сараптама және келісу
- жобаны сараптамаға тапсырып, оң қорытынды алғанға дейін ескертулерді жоямыз;
- серверлер жұмысын жалғастыратындай монтаждау кестесін келісеміз.
4. Монтаж, іске қосу-баптау және тапсыру
- тек техникалық куәландыру мерзімі жарамды баллондарды орнатамыз (Өрт қауіпсіздігі қағидаларының 76-тармағы, № 405 техникалық регламенттің 212-тармағы);
- инфрақұрылымға ең аз араласып, жұмыс істейтін серверлер жанында жабдық орнатамыз;
- әр торапты, кейін бүкіл жүйені газ шығармай тексереміз;
- IT-мамандарыңызды оқытып, жүйені төтенше жағдайлар департаментіне тапсырамыз.
5. Техникалық қызмет көрсету
- жүйені регламент бойынша тексеріп, жұмыстарды журналға жазамыз;
- хабарлағыштар мен басқару аспабын тексереміз;
- модульдердегі қысым мен газ массасын қадағалаймыз;
- серверлердің жұмысын тоқтатпай, баллондар мен бекіту-іске қосу құрылғыларына қызмет көрсетеміз.
Серверлік бөлмені газды өрт сөндіру қанша тұрады
Құнды нысан бойынша есептейміз. Оған мыналар әсер етеді:
- көтеріңкі еден мен төбе үсті кеңістігі қоса есептелген бөлме көлемі;
- қандай газ таңдалды: фторкетон, хладон 227еа немесе хладон 125;
- аспалы модульдер немесе құбыр желісі бар еденге орнатылатын модульдер;
- қысымды босату клапандарының саны мен өлшемі;
- автоматика құрамы: хабарлағыштар, басқару аспабы, ескерту;
- жобалау, сараптамадан өту және кейінгі қызмет көрсету.
Жиі қойылатын сұрақтар
Газ шыққанда серверлік бөлмеде қалуға бола ма?
Жоқ. Қауіпсіздік шегінен төмен концентрация болса да, адамдар іске қосуға дейінгі кідіріс кезінде ескерту сигналымен шығады. Бөлмеге желдетілгеннен кейін ғана кіреді.
Газ іске қосылғанға дейін сервер қуатын өшіру керек пе?
Газ ток өткізбейді, кернеудегі жабдықты сөндіреді. Жүйе газ шығаруға дейін желдету мен кондиционерлеуді өшіреді. Мемлекеттік органдар серверлік бөлмелерінде Бірыңғай АКТ талаптары (ҚР Үкіметінің № 832 қаулысы, 160-тармақ) жабдық қуатын да өшіруді талап етеді. Басқа нысандар үшін бұл жобамен анықталады.
Ресей нормаларымен жасалған жоба жарай ма?
Қазақстандағы сараптама мен қабылдау үшін есеп ҚР ҚН 2.02-02-2023 және ҚР ЕЖ 2.02-102-2022 бойынша жасалады, сондықтан ресейлік жобаны осы құжаттар бойынша тексеруге тура келеді. Фторкетон туралы бөлек сұраңыз: ол ҚР жинағында жоқ, оның концентрациясын жобалаушы өндірушінің құжаттамасымен негіздейді (ҚР ҚН 9.1.6-тармағы).
Жүйені кім монтаждап, қызмет көрсете алады?
ҚР ТЖМ-нің өрт автоматикасын монтаждауға және қызмет көрсетуге рұқсаты бар ұйым. Оқығаннан кейін ай сайынғы тексеруді персоналыңыз жасай алады.
Серверлік бөлмеде ұнтақпен өрт сөндіруді қолдануға бола ма?
Ұнтақ модульдер өртті сөндіреді, бірақ серверлік бөлме үшін бұл жаман таңдау. Ұнтақ бүкіл үй-жайға шашырап, серверлердің, қуат блоктарының және қосқыштардың ішіне кіреді де, шаң қабаты болып шөгеді. Сөндіргеннен кейін техниканы бөлшектеп тазалауға тура келеді, тіпті өрт жетпеген жабдық та тазалау кезінде жұмыстан шығарылады.
Газ із қалдырмайды: желдетуден кейін аман қалған серверлер жұмысын жалғастырады. Шағын серверлік бөлме үшін газ жүйесі құбырсыз төбеге орнатылатын модульдерде жиналады, сондықтан монтаждау жағынан ол ұнтақ жүйесінен күрделі емес.