Мұрағаттың өрт қауіпсіздігі ерекшеліктері
Мұрағатта көбіне қалпына келтіру мүмкін емес құжаттар сақталады: тарихи материалдар, заңдық күші бар істер, фото және киноқұжаттар, электрондық тасымалдағыштар. Қоймалар кіруі шектелген жабық есіктердің артында орналасады, сөрелер тығыз толтырылады, ал микроклимат тар шектерде сақталады. Ішінде адам әдетте аз болғандықтан, өрт кеш байқалуы мүмкін.
Өрттің пайда болу себептері:
- электр сымдарының, жарықтандырудың және климаттық жабдықтың ақауы;
- қызметкерлердің немесе келушілердің өрт қауіпсіздігі қағидаларын бұзуы;
- жоғары өрт жүктемесі: қағаз, картон, пленка;
- сақтау шарттары бұзылғанда кейбір материалдардың, әсіресе нитронегізді пленканың өздігінен тұтануы.
Өрттің салдары:
- бірегей құжаттардың қайтарымсыз жоғалуы;
- мәдени және ғылыми мұраның жоғалуы;
- материалдық залал;
- заңдық маңызы бар құжаттардың жоғалуы және соған байланысты даулар;
- мұрағат тиесілі ұйымның жұмысының тоқтауы.
Ірі мұрағат өрттері зардап ауқымын көрсетеді. 2015 жылғы қаңтарда Мәскеуде өрт РҒА Қоғамдық ғылымдар жөніндегі ғылыми ақпарат институты қорының шамамен 15%-ын жойды. Жанбаған құжаттар өрт сөндіру кезінде судан зақымданды.
Газ қай жағдайда тиімсіздеу
Газ ашық жануды жақсы сөндіреді. Тығыз сығылған қағаз бума немесе қорап ішінде бықсып жануы мүмкін, ал газ ол ошаққа нашар жетеді: беттегі жалын сөнгенімен, ішкі бықсу жалғасады. Сондықтан мұрағатта екі міндет шешіледі. Жобалаушы жүйе түтін кезеңінде іске қосылуы үшін ерте анықтауды қарастырады. Сақтау газ сөрелердің арасына және шкафтарға өте алатындай ұйымдастырылады.
Қазақстандағы мұрағатты өрттен қорғаудың нормативтік талаптары
Мұрағаттарды өрттен қорғау туралы көптеген қазақстандық мәтіндер Ресей сайттарынан Ресей нормаларымен бірге көшірілген: СП 5.13130.2009, ГОСТ Р 53281-2009, № 123 ФЗ, ал мұрағаттар үшін РФ Мәдениет министрлігінің 12.01.2009 жылғы № 3 бұйрығы да келтіріледі. Қазақстандағы нысан жобасын сарапшы мен ТЖД инспекторы Қазақстан Республикасының құжаттарына сәйкестігі бойынша тексереді.
| Құжат | Нені қарау керек |
|---|---|
| Мемлекеттік және арнаулы мемлекеттік мұрағаттардың Ұлттық мұрағат қоры құжаттарын жинақтау, сақтау, есепке алу және пайдалану қағидалары (ҚР Мәдениет және спорт министрінің 09.08.2023 жылғы № 215 бұйрығы) | 108-тармақ: қойма кемінде екі сағат отқа төзімді жанбайтын қабырғалармен және жабындармен бөлінеді, оның ішінен су құбыры мен кәріз өткізілмейді. 114-тармақ: ҚР заңнамасына сәйкес өртке қарсы режим. 120-тармақ: сақтау температурасы мен ылғалдылығы. Мұрағат ғимараты өрт сигнализациясымен жабдықталады. |
| Ведомстволық және жеке мұрағаттардың Ұлттық мұрағат қоры құжаттарын қабылдау, сақтау, есепке алу және пайдалану қағидалары | Құжаттарды мемлекеттік мұрағатқа тапсырғанға дейін сақтайтын ұйым мұрағаттарына қойылатын талаптар. |
| «Өрт қауіпсіздігіне қойылатын жалпы талаптар» техникалық регламенті (ҚР ТЖМ 17.08.2021 жылғы № 405 бұйрығы) | 44–50-тармақтар және 16-қосымша: бөлме санаттары. 135-тармақ: өрт сөндірілгеннен кейін газ жоба бойынша шығарылады. 150-тармақ: өрт болған бөлмеде газды өрт сөндіру мен түтінге қарсы желдету бір мезгілде жұмыс істемейді. 212-тармақ: баллондар монтаж алдында техникалық куәландырудан өтеді. |
| СН РК 2.02-02-2023 «Ғимараттар мен құрылыстардың өрт автоматикасы» | 5-бөлім: автоматикамен жабдықталатын ғимараттар мен бөлмелер. 9-бөлім: газды өрт сөндіру. 9.1 — қондырғыларды құрастыру, 9.2 — саптамалар, 9.3 — қорғалатын бөлмелерге талаптар, 9.4 — көлем бойынша жергілікті сөндіру, 9.5 — басқару. |
| СП РК 2.02-102-2022 «Ғимараттар мен құрылыстардың өрт автоматикасы» | Г–Е қосымшаларымен 5.4-бөлім: газ массасының формулалары, түзету коэффициенттері және қысымды түсіру ойығын есептеу. Фторкетон жинақтың газдар тізімінде жоқ. |
| Өрт қауіпсіздігі қағидалары (ҚР ТЖМ 21.02.2022 жылғы № 55 бұйрығы) | 70-тармақ: өрт автоматикасы жүйелерін қабылдау актісі. 76-тармақ: техникалық куәландыру мерзімі өткен баллондар монтажға қабылданбайды. |
| ЕАЭО ТР 043/2017 | Модульдер мен өрт сөндіргіш газдарды міндетті сертификаттау. |
| СТ РК 1902-2009, СТ РК 1900-2009, СТ РК 2512-2014 | Газды өрт сөндіру қондырғыларының модульдері мен батареялары, тарату құрылғылары және өрт сөндіргіш газдар. СТ РК 1902-2009 — ГОСТ Р 53281-2009 стандартының қазақстандық баламасы. |
СТ РК стандарттары ТР ЕАЭС 043/2017 стандартының тізіміне кіреді. Бұрынғы СН РК 2.02-11-2002 нормалары 2023 жылғы 1 наурызда күшін жойды, бірақ техникалық тапсырмаларда оларға сілтеме әлі кездеседі. Осындай тапсырма алсаңыз, сараптамаға дейін сілтемені ауыстыруды сұраңыз.
Жүйе бұзбауға тиіс сақтау режимі
Ұлттық мұрағат қоры құжаттарын сақтау қағидалары әр тасымалдағыш түрі үшін температура мен ылғалдылықты белгілейді (120-тармақ). Күрт ауытқуға жол берілмейді: температура бойынша ең көбі ±5 °C, ылғалдылық бойынша ±10% (125-тармақ). Су жүйесі іске қосылғаннан кейін бұл режимді ұзақ уақыт бұзады, ал газ жүйесінен кейін желдету қойманы бұрынғы күйіне қайтарады.
| Тасымалдағыш | Температура | Салыстырмалы ылғалдылық |
|---|---|---|
| Қағаз | +17…+19 °C | 50–55 % |
| Нитронегізді ақ-қара пленка | +10 °C | 40–55 % |
| Қауіпсіз негіздегі ақ-қара пленка, ақ-қара фотосуреттер | +15 °C | 40–55 % |
| Түрлі түсті кино және фотоқұжаттар | +2…+5 °C | 40–55 % |
| Магниттік таспа, дискілік тасымалдағыштар | +8…+18 °C | 45–65 % |
| Электрондық тасымалдағыштар | +15…+20 °C | 50–65 % |
Нитронегізді құжаттар қоймасы басқалардан оқшауланады, ал төменгі аймағында қосымша сорғыш желдету жасалады (113-тармақ). Газды өрт сөндіру үшін бұл жеке есебі бар бөлек аймақ.
Қандай ауданнан бастап мұрағатты қорғау міндетті
Өрт сөндіру қондырғыларымен жабдықталатын бөлмелер тізімі СН РК 2.02-02-2023 нормаларының 5-бөлімінде берілген (11.08.2026 күнгі өзгерістері бар редакция). СП 5.13130 және СП 486 Ресей шектері Қазақстанда қолданылмайды.
Мұрағат қоймасының өрт қауіптілігі санаты
Мұндай бөлмелер әдетте В1–В4 өрт қауіпті санаттарына жатады. Нақты санатты жобалаушы № 405 техникалық регламентінің 16-қосымшасы бойынша бөлме учаскесінің меншікті өрт жүктемесін есептеп, жобалық құжаттамада көрсетеді (45-тармақ).
| Санат | Учаскедегі меншікті өрт жүктемесі, МДж/м² |
|---|---|
| В1 | 2200-ден жоғары |
| В2 | 1401-ден 2200-ге дейін |
| В3 | 181-ден 1400-ге дейін |
| В4 | 1-ден 180-ге дейін |
2026 жылдан бастап жүйені қабылдау тәртібі
2026 жылғы 1 ақпаннан бастап өрт автоматикасы жүйелерін облыстардың және республикалық маңызы бар қалалардың төтенше жағдайлар департаменттері қабылдайды. Қабылдау тегін және 15 жұмыс күніне дейін созылады. Сіз ЭЦҚ арқылы электрондық өтініш беріп, бекітілген жобаны, сараптаманың оң қорытындысын және жабдықтың сәйкестік құжаттарын тіркейсіз. Жүйе жобаға сай монтаждалмаса немесе құжаттар дұрыс болмаса, қабылдаудан бас тартылады.
Мұрағатқа арналған газды өрт сөндірудің артықшылықтары
- Қосымша залал жоқ. Газ қағазды, фотосуреттерді және пленканы суламайды. Судан парақтар жібіп, сия жайылады, ал кепкеннен кейін құжаттар қисайып, көгеруі мүмкін.
- Жылдам сөндіру. Газ өртті бастапқы кезеңде, бір сөре ғана жанып жатқанда сөндіреді.
- Газ бүкіл көлемді толтырады. Ол сөрелер арасына, шкафтар мен қораптарға өтеді.
- Іске қосылғаннан кейін тазалық сақталады. Қойманы ұнтақтан немесе көбіктен тазарту қажет емес.
- Микроклимат сақталады. Газ ылғал қоспайды, ал желдеткеннен кейін сақтау режимі қалпына келеді.
| Тәсіл | Құжаттарда не қалады | Мұрағатта қайда қолданылады |
|---|---|---|
| Су, спринклерлер | ылғал, жібіген қағаз, кепкеннен кейінгі зең | дәліздер мен қосалқы бөлмелерде, қоймаларда қолданылмайды |
| Ұсақ дисперсті су | су аз, бірақ ылғал қалып, сақтау режимін бұзады | жобаның жеке шешімі бойынша |
| Ұнтақ | қағазды ластап, қапсырмалар мен шкафтардың коррозиясын тудыратын қабат | қоймаларға ұсынылмайды |
| Аэрозоль | құжаттардағы тұнба | қоймаларға ұсынылмайды |
| Газ | ештеңе қалмайды | мұрағат қоймалары, арнайы сақтау, сервер және электр қалқан бөлмелері |
Мұрағатқа қандай газдар қолайлы
Хладон 227еа және 125
- қағаз бен картонның жануын жылдам сөндіреді;
- төмен концентрация мен аз газ көлемі қажет;
- модульдер ықшам, оларды тар мұрағатта орналастыру оңай;
- Хладон 227еа үшін 7,2% нормативтік концентрация адамдарға қауіпсіздік шегі — 9,0%-дан төмен.
Хладон 125 арзанырақ, бірақ оның 9,8% жұмыс концентрациясы адамдарға қауіпсіздік шегі — 7,5%-дан жоғары. Қызметкерлер жұмыс істейтін қоймаларда ол қолданылмайды.
Фторкетон ФК-5-1-12
- озон қабатын бұзбайды;
- 5,4 % концентрацияда сөндіреді, ал оның адамдар үшін қауіпсіздік шегі 10 %;
- коррозия тудырмайды және құжаттарда із қалдырмайды;
- электр тогын өткізбейді және электрондық тасымалдағыш қоймаларына қолайлы.
Газдарды салыстыру: Алматыдағы 100 м³ мұрағат қоймасы
| Газ | Есептік концентрация | Адамдарға қауіпсіздік шегі (NOAEL, NFPA 2001) | Газ массасы | Модуль |
|---|---|---|---|---|
| Хладон 227еа | 7,2 % | 9,0 % | 63,8 кг | 1 × 60 л |
| Фторкетон ФК-5-1-12 | 5,4 % | 10 % | 87,7 кг | 1 × 80 л |
| Хладон 125 | 9,8 % | 7,5%, жұмыс концентрациясынан төмен | 63,9 кг | 1 × 80 л |
Сандар алдын ала берілген. Шамамен 850 м-дегі Алматы биіктігінде газ массасы теңіз деңгейіндегіден аз: ҚР ЕЖ 2.02-102-2022 Д.11 кестесі бойынша түзету 0,90. Нақты қойма үшін масса жобада оның ойықтары мен герметикалығын ескере отырып есептеледі.
ФК-5-1-12 ҚР ЕЖ 2.02-102-2022 жинағында сипатталмаған. Мұндай жағдайда ҚР ҚН 2.02-02-2023 9.1.6-тармағы өндірушінің құжаттамасына жібереді. Кесте үшін біз № 2 Өзгерісімен Ресейдің СП 485 құжаты бойынша 5,4 % алдық. Жобалаушы басқа мән алса, одан дереккөзін нақтылаңыз.
Таңдау тәртібі: қызметкерлер жұмыс істейтін қоймаларда ФК-5-1-12 фторкетонын қолданыңыз. Адамдар сирек кірсе, арзанырақ Хладон 227еа жарайды. Персонал бар мұрағаттарда көмірқышқыл газы қолданылмайды: оның өрт сөндіру концентрациясы өмірге қауіпті.
Газды өрт сөндіру жүйесін жобалау
Жобалаушы мұрағат үшін мыналарды қарастырады:
- бөлме көлемін, сөрелер тығыздығын және герметикалық кемшіліктерді ескеретін газ массасын;
- газ сөрелер арасындағы өткелдерді біркелкі толтыратын саптама орналасуын;
- ерте анықтауды: ашық жалынға дейін түтінді анықтайтын аспирациялық немесе нүктелік түтін хабарлағыштарын;
- қызметкерлердің жұмыс орындарын ескеретін хабарлауды және адамдар шығып үлгеруі үшін іске қосу кідірісін;
- газ шығарылғанға дейін желдету мен кондиционерлерді ажыратуды (№ 405 регламенттің 150-тармағы);
- аймақтарға бөлуді: әр қойма, оқу залы, арнайы сақтау орны және сервер бөлмесі үшін жеке қорғанысты;
- артық қысымды түсіру клапанын және өрт сөндірілгеннен кейін газды шығару тәртібін.
Әр қоймадағы модульдер немесе бір орталық станция
Шағын мұрағат әр қоймада орнатылатын аспалы модульдермен қорғалады: олар құбырсыз және дәнекерлеусіз монтаждалып, мұрағат жұмысын тоқтатпайды. Бірнеше қоймасы бар үлкен мұрағатты бөлек бөлмедегі еденге орнатылатын модульдер батареясымен қорғау ыңғайлы: ол тарату құрылғылары арқылы газды қажетті қоймаға береді.
FireStop модульдерін Алматыда өндіреміз және жүйені бірден нақты жабдыққа сай жобалаймыз. Жобаңыз дайын болса, басқа өндірушінің жабдығына жасалғанның өзінде, газ есебін, саптамаларды, құбырларды және қысымды түсіру клапанын тегін тексереміз.
Жобалау жұмысының кезеңдері
1. Мұрағатты жоба алдындағы зерттеу
- әр қоймадағы бөлмелер мен тасымалдағыш түрлерін қараймыз;
- сөрелердің тығыздығы мен түрі бойынша өрт жүктемесін бағалаймыз;
- бөлменің герметикалығын, желдетуді және климаттық жабдықты тексереміз;
- өрт таралуы мүмкін жолдарды анықтаймыз.
2. Жобалау
- сақтау режимін ескеріп техникалық тапсырма жасаймыз;
- газ массасын, гидравликаны және қысымды түсіру клапандарын есептейміз;
- газды және жабдық орналасуын мұрағат басшылығымен келісеміз.
3. Сараптама және келісу
- жобаны сараптамаға тапсырып, оң қорытынды алғанға дейін ескертулерге жауап береміз;
- оқу залдары мен құжат беруді тоқтатпау үшін мұрағатпен жұмыс кестесін келісеміз.
4. Монтаж, іске қосу-баптау және тапсыру
- келісілген уақыт аралықтарында аймақ бойынша монтаждаймыз;
- монтажға тек техникалық куәландыруы жарамды баллондарды қабылдаймыз (Өрт қауіпсіздігі қағидаларының 76-тармағы, № 405 регламенттің 212-тармағы);
- жүйені газ шығармай тексереміз;
- қызметкерлерді оқытып, жүйені ТЖ департаментіне тапсырамыз.
5. Техникалық қызмет көрсету
- мұрағат жұмысын тоқтатпай жүйені регламент бойынша тексереміз;
- модульдердегі қысым мен газ массасын бақылаймыз;
- қызмет көрсету журналын жүргіземіз.
Чек-парақ: мұрағат газды өрт сөндіруге дайын ба
Тізімді жобалауға дейін тексеріңіз: әр тармақ жүйені есептеуге және қабылдауға әсер етеді.
- Қоймалар басқа үй-жайлардан бөлінген, артық ойықтар мен кабельдер мен құбырларға арналған тесіктер бітелген.
- Есіктерде жапқыштар мен тығыздағыштар бар, есіктер ашық ұсталмайды.
- Өрт сигналы бойынша желдету мен ауа баптау өшеді, ауа өткізгіштерде клапандар бар.
- Жобада қысымды түсіру ойығы есептелген және клапан қарастырылған.
- Ерте анықтау хабарлағыштары сөрелер оларды жаппайтындай орналасқан.
- Қойма кіреберісінде табло мен қолмен іске қосу батырмасы бар, қызметкерлер эвакуация тәртібін біледі.
- Сақтаудың температуралық және ылғалдылық режимі жобада ескерілген.
- Жоба, қабылдау актісі және ТЖМ рұқсаты бар ұйыммен қызмет көрсету шарты бар.
Мұрағатты газды өрт сөндіру қанша тұрады
Құнды нысан бойынша есептейміз. Оған мыналар әсер етеді:
- қоймалардың саны мен көлемі;
- газ: фторкетон, Хладон 227еа немесе Хладон 125;
- аспалы модульдер немесе құбырлы станция;
- ерте анықтау және хабарлау;
- қысымды түсіру клапандары;
- жобалау, сараптама және қызмет көрсету.
Жиі қойылатын сұрақтар
Газ құжаттарды, фотосуреттерді және пленканы зақымдамай ма?
Жоқ. Газ ылғал мен қалдық қалдырмайды, желдеткеннен кейін қойманы кептіру немесе тазарту қажет емес.
Мұрағатты жаппай жүйені монтаждауға бола ма?
Иә. Жұмыс келісілген уақыт аралықтарында аймақ бойынша жүргізіледі. Аспалы модульдер құбырсыз және дәнекерлеусіз орнатылады.
Электрондық тасымалдағыш қоймасына қай газ қолайлы?
ФК-5-1-12 фторкетоны немесе Хладон 227еа: екеуі де ток өткізбейді және тасымалдағыштарда із қалдырмайды. Хладон 125 тек қоймада адам болмайтын жағдайда жарайды.
Мұрағатта бұрыннан орнатылған жүйелерге қызмет көрсетесіздер ме?
FireStop модульдері негізіндегі жүйелерге қызмет көрсетіп, қайта толтырамыз. Басқа өндірушілердің модульдерін толтырмаймыз.