Газды өрт сөндірудегі қысқартулардың түсіндірмесі: АУГПТ, МГП, ГОТВ, ЗПУ, КСИД
АУГПТ — орыс тіліндегі «автоматическая установка газового пожаротушения», яғни газды өрт сөндірудің автоматты қондырғысы. Бұл өртті өзі анықтап, үй-жайға өрт сөндіргіш газ шығаратын жүйе. Жобалар мен паспорттарда МГП (газды өрт сөндіру модулі), ГОТВ (газ тәрізді өрт сөндіргіш зат), ЗПУ (бекіту-іске қосу құрылғысы) және тағы он шақты қысқарту кездеседі. Біз оларды бір кестеге жинап, әрқайсысының қайда қолданылатынын көрсеттік.
Газды өрт сөндірудегі қысқартулар нені білдіреді?
Кестеде жобаларда, сметаларда, модуль паспорттарында және актілерде жиі кездесетін қысқартулар берілген. Оларды тапсырыс беруші кездестіретін ретпен орналастырдық: алдымен тұтас қондырғы, одан кейін жабдығы, соңында сигнал беру жүйесі мен есептеулер.
| Қысқарту | Толық атауы | Нысанда нені білдіреді |
|---|---|---|
| АУГПТ | Газды өрт сөндірудің автоматты қондырғысы | Тұтас жүйе: газ толтырылған модульдер, құбырлар, саптамалар, басқару аспаптары және хабарлағыштар |
| АУГП | Газды өрт сөндірудің автоматты қондырғысы | АУГПТ ұғымының қысқаша жазылуы, мағынасы бірдей |
| АУПТ | Өрт сөндірудің автоматты қондырғысы | Сумен, көбікпен, ұнтақпен, аэрозольмен және газбен өрт сөндіретін қондырғылардың жалпы атауы |
| МУГП | Газды өрт сөндірудің модульдік қондырғысы | Модульдері жеке станциясыз, қорғалатын үй-жайда немесе оның жанында орналасқан қондырғы |
| МГП | Газды өрт сөндіру модулі | Газ толтырылған және бекіту-іске қосу құрылғысы бар баллон. Модульдік қондырғының негізгі элементі |
| Газды өрт сөндіргіш заттар | Газ тәрізді өрт сөндіргіш зат | Өрт сөндіруге арналған газ: хладон 125, хладон 227ea, FK-5-1-12, CO₂, азот, аргон немесе Inergen |
| НОК | Нормативтік өрт сөндіру концентрациясы | Жану тоқтайтын үй-жай көлеміндегі газ үлесі. Өрт сөндіргіш газдың массасы осы көрсеткіштен есептеледі |
| ЗПУ | Бекіту-іске қосу құрылғысы | Баллон мойнындағы торап: газды қысыммен ұстап тұрады және іске қосу командасы бойынша ашылады |
| РВД | Жоғары қысымды жең | Модуль мен құбырды жалғайтын иілгіш түтік |
| ЭКМ | Электр контактілі манометр | Қысымды көрсететін және ол төмендегенде басқару аспабына сигнал беретін контактілі манометр |
| ЭМ-Р, П-Р | Қолмен іске қосу мүмкіндігі бар электромагниттік іске қосу; қолмен іске қосу мүмкіндігі бар пневматикалық іске қосу | FireStop модулінің паспортындағы іске қосу тәсілінің белгілері |
| КСИД | Артық қысымды түсіру клапаны | Газ шығарылғанда ашылып, қабырға мен қалқалардың қысымнан бұзылуына жол бермейтін қабырғаға немесе қалқаға орнатылған клапан |
| ППКП | Өрт сигналдарын қабылдау және бақылау аспабы | Хабарлағыштардың сигналдарын қабылдап, олармен байланыс желілерін бақылайды |
| ППУ | Өртке қарсы жүйені басқару аспабы | Модульдерді іске қосуға, желдетуді өшіруге және жарық таблоларын қосуға команда береді |
| ИПР | Қолмен іске қосылатын өрт хабарлағышы | Адам өрт туралы сигналды қолмен беретін түйме |
| УДП | Қашықтан іске қосу құрылғысы | Газ шығаруды іске қосатын үй-жай кіреберісіндегі немесе күзет бекетіндегі түйме |
| АПС | Автоматты өрт сигнализациясы | Өртті анықтап, іске қосу сигналын қалыптастыратын хабарлағыштар мен аспаптар |
| СОУЭ | Адамдарды хабардар ету және эвакуацияны басқару жүйесі | Газ шығарылғанға дейін адамдарды үй-жайдан шығаруға арналған дыбыстық және дауыстық хабарлағыштар, жарық таблолары мен белгілер |
Бұл толық тізім емес: аспаптар мен модульдердің әр өндірушісінде тораптардың өз белгілері бар. Құжатта таныс емес қысқарту кездессе, оның түсіндірмесін бұйым паспортынан немесе жобаның жалпы деректерінен іздеңіз.
АУГП пен АУГПТ арасында қандай айырмашылық бар?
Айырмашылығы жоқ, екеуі де бір қондырғыны білдіреді. Соңындағы «Т» әрпі орыс тіліндегі «тушения» сөзін толықтырады. Екі нұсқа да ресейлік жобалау тәжірибесінен келген, онда қондырғы бұрыннан АУГП деп қысқартылған. Іздеуде АУГПТ жиірек жазылады: Wordstat-тың 2026 жылғы қыркүйектегі деректері бойынша Ресейде бұл сұрау айына 1 493 рет, ал «аугп» 670 рет енгізіледі.
Бір жобада бір нұсқаны қолданған дұрыс. Сонда смета, спецификация және атқарушылық құжаттамадағы атаулар дәл сәйкес келеді, ал қабылдау комиссиясы олардың бір жүйеге қатысты екеніне күмәнданбайды.
МУГП — газды өрт сөндірудің модульдік қондырғысы деген қысқарту да жиі кездеседі. Бұл АУГПТ-ның бір түрі: газ қорғалатын үй-жайдағы немесе оның жанындағы модульдерде сақталады. Басқа нұсқа орталықтандырылған қондырғы деп аталады. Онда баллондар өрт сөндіру станциясының жеке үй-жайында батареяға біріктіріледі, ал газ тарату құрылғылары арқылы магистральдық құбырлармен қорғалатын үй-жайларға жеткізіледі.
АУГПТ неден тұрады және қалай жұмыс істейді?
АУГПТ екі бөліктен жиналады: өрт автоматикасы өртті анықтап, команда береді, ал техникалық бөлігі газды сақтап, шығарады. Құрамына мыналар кіреді:
- түтін немесе жылу өрт хабарлағыштары;
- хабарлауды қосып, іске қосу командасын беретін басқару аспабы;
- жарық таблолары, дыбыстық хабарлағыштар және қолмен іске қосу құрылғысы;
- газы және бекіту-іске қосу құрылғылары бар модульдер;
- құбыр мен саптамалар, ал төбеге орнатылатын модульдерде саптама тікелей бекіту-іске қосу құрылғысында тұрады;
- үй-жай қабырғасындағы артық қысымды түсіру клапаны.
Қондырғы бір схема бойынша жұмыс істейді. Хабарлағыштар түтінді немесе жылуды байқайды, басқару аспабы табло мен сиренаны қосып, желдетуді тоқтатады және эвакуацияға кідіріс жасайды. Содан кейін іске қосу құрылғысы іске қосылады, бекіту-іске қосу құрылғысы ашылады, газ саптамалар арқылы үй-жайды толтырады: хладондарда есептік массаның кемінде 95 %-ы 10 секундта шығады. Сөндіргеннен кейін үй-жай желдетіледі, ал модульдер қайта зарядтауға жіберіледі. Іске қосылу кезеңдері толығырақ мына жерде сипатталған: басты бет.
АУГПТ-ға ТЖМ рұқсаты бар ұйым қызмет көрсетеді: жүйені регламент бойынша тексереді, модульдердегі қысым мен газ массасын бақылайды және қызмет көрсету журналын жүргізеді.
Бұл ұғымдар Қазақстан нормаларында қалай аталады?
Қазақстан нормаларында қысқартулар сирек қолданылады. Мына құжаттарда: ҚР ҚН 2.02-02-2023 (PDF) және ҚР ЕЖ 2.02-102-2022 (PDF) ұғымдар толық жазылған, терминдер бөлімінде тек СОУЭ қысқартуының түсіндірмесі берілген (ҚР ҚН 3.2-тармағы). ГОТВ қысқартуы әр құжатта бір рет қана кездеседі. Сондықтан жобалаушы нормаға сілтеме жасағанда «АУГПТ» емес, «газды өрт сөндіру жүйесінің қондырғысы» деген атауды іздейді.
| Жобадағы және паспорттағы атауы | ҚР нормасындағы атауы | Қайдан іздеу керек |
|---|---|---|
| АУГПТ | Өрт сөндіру жүйесінің автоматты қондырғысы; газды өрт сөндіру жүйесінің қондырғысы | ҚР ҚН, 3.49-тармақ және 9-бөлім |
| МУГП | Өрт сөндірудің модульдік қондырғысы | ҚР ҚН, 3.30, 3.31-тармақтар |
| Орталықтандырылған АУГПТ | Газды өрт сөндіру жүйесінің орталықтандырылған қондырғысы | ҚР ҚН, 3.13-тармақ |
| МГП | Өрт сөндіру модулі | ҚР ҚН, 3.58-тармақ |
| Батарея | Газды өрт сөндіру жүйесінің батареясы | ҚР ҚН, 3.12-тармақ |
| Газды өрт сөндіргіш заттар | Газ тәрізді өрт сөндіргіш зат | ҚР ҚН, 9.1.3-тармақ; ҚР ЕЖ, 8-кесте |
| НОК | Нормативтік өрт сөндіру концентрациясы, белгіленуі — сн | ҚР ҚН, 9.1.1-тармақ; ҚР ЕЖ, Д қосымшасы |
| КСИД | Қысымды түсіруге арналған ойық немесе құрылғы | ҚР ҚН, 9.3.3-тармақ; есептеу — ҚР ЕЖ Е қосымшасы бойынша |
| ППКП | Өрт сигналдарын қабылдау және бақылау аспабы | ҚР ҚН, 3.42-тармақ |
| ППУ | Өртке қарсы жүйені басқару аспабы | ҚР ҚН, 3.7-тармақ |
| ИПР | Қолмен іске қосылатын өрт хабарлағышы | ҚР ҚН, 3.25-тармақ |
| УДП | Қондырғыны қашықтан іске қосу | ҚР ҚН, 3.56-тармақ |
Осы құжаттарда есептеу мен қабылдауға қажетті анықтамалар да берілген. Қондырғының инерциялығы (3.26-тармақ) хабарлағыш іске қосылғаннан газ беріле бастағанға дейін есептеледі. Өрт сөндіргіш заттың қосалқы қоры (3.39-тармақ) қондырғы іске қосылғаннан кейін оны қалпына келтіру үшін нысанда сақталады. Саптама (3.62-тармақ) — газды шығаратын және тарататын құрылғы.
Қысқартуларды модуль паспортынан және жобадан қайдан табуға болады?
Модуль паспортында қысқартулар бұйым белгісінде, сипаттамалар кестесінде және құрамдас бөлшектер тізімінде кездеседі. FireStop еденге орнатылатын модульдерінің белгісі МГП FS (65-70-40) сұлбасымен жасалады: бірінші сан — кгс/см² өлшеміндегі жұмыс қысымы, екіншісі — литрмен берілген баллон сыйымдылығы, үшіншісі — миллиметрмен берілген бекіту-іске қосу құрылғысының шартты өту диаметрі.
Осы кестеде іске қосу тәсілі де көрсетілген. FireStop еденге орнатылатын модульдерінде бұл — ЭМ-Р және П-Р, төбеге орнатылатын модульдерінде — ЭМ-Р және ЭМ-А. ЭМ-А электромагниттік және температура бойынша автономды іске қосылатын нұсқаны білдіреді. Құрамдас бөлшектер тізімінде баллон, сифон түтігі, бекіту-іске қосу құрылғысы, қысым индикаторы немесе манометр, сақтандыру құрылғысы, жоғары қысымды түтік және шығару саптамалары аталады.
Жобада қысқартулар жалпы деректерде және АУГПТ бөлімінің технологиялық бөлігінде жинақталған. ҚР ҚН 2.02-02-2023 9.1.7-тармағына сәйкес модульдік қондырғының технологиялық бөлігінде модульдер, тарату құбырлары мен саптамалар туралы мәліметтер болады. FireStop модульдерінің құрылысы мен сипаттамалары мына беттерде көрсетілген: еденге орнатылатын және төбеге орнатылатын модульдер, ал FireStop модульдерінің паспорттары мен сертификаттары мына бөлімде орналасқан: «Құжаттама».
Жиі қойылатын сұрақтар
Өрт сөндірудегі ГОТВ нені білдіреді?
ГОТВ — газ тәрізді өрт сөндіргіш зат, яғни үй-жайға беріліп, жануды тоқтататын газ. FireStop модульдерінде хладон 125, хладон 227ea және FK-5-1-12 қолданылады. Хладондар жанудың химиялық реакциясын баяулату арқылы сөндіреді, ал инертті газдар мен CO₂ оттегінің үлесін азайтады. Бұл заттардың айырмашылығы туралы мына мақалада оқыңыз: «Қандай газды таңдау керек».
Газды өрт сөндіру есебіндегі НОК нені білдіреді?
НОК — нормативтік өрт сөндіру концентрациясы, яғни жану тоқтайтын үй-жай көлеміндегі газдың пайыздық үлесі. ҚР ЕЖ 2.02-102-2022 құжатында ол сн деп белгіленіп, әр газ үшін Д қосымшасында берілген. Мысалы, н-гептанды хладон 227ea көмегімен сөндіру үшін көлем бойынша 7,2 % қажет. Қондырғыдағы газ массасы осы концентрациядан есептеледі.
Газды өрт сөндіру модулі мен қондырғының айырмашылығы қандай?
Модуль — газ толтырылған және бекіту-іске қосу құрылғысы бар бір баллон, ал қондырғы — оның айналасындағы тұтас жүйе. Қондырғы құрамына модульдер, құбырлар, саптамалар, хабарлағыштар, басқару аспаптары, таблолар мен хабарлау құрылғылары кіреді. Бір модуль автономды құрал ретінде жұмыс істей алады, бірақ нысанда ол әдетте басқару және сигнал беру аспаптарына қосылады.
АГПТ қысқартуы қалай түсіндіріледі?
АГПТ — орыс тіліндегі «автоматическое газовое пожаротушение», яғни автоматты газды өрт сөндіру. Бұл АУГПТ ұғымының «қондырғы» сөзі жоқ бейресми қысқартуы. Ол коммерциялық ұсыныстар мен сайттарда кездеседі. Жобалық құжаттамада қондырғының толық атауын немесе алғаш қолданғанда түсіндірілген АУГПТ қысқартуын жазған дұрыс.